Die vraag komt meestal niet zomaar of ineens.
Hij ontstaat ergens onderweg. Na een periode waarin je merkt dat dingen je dieper raken dan je zou willen. Of juist na momenten van intens genieten, gevolgd door een behoefte aan stilte, rust, even bijkomen. Vaak is het niet één specifiek probleem, maar een reeks kleinere signalen die samen steeds moeilijker te negeren zijn.
Waarom blijft dit zo hangen?
Waarom heb ik hier langer last van dan anderen?
Waarom voelt mijn hoofd soms zo vol?
Misschien stel je jezelf deze (of soortgelijke) vragen regelmatig en vraag je je af: ben ik hoogsensitief? Als je dat verder wilt verkennen, kun je mijn HSP-checklist gebruiken als startpunt. Of lees hieronder rustig verder over wat hoogsensitiviteit wel en niet is.
Wat hoogsensitiviteit niet is
Hoogsensitiviteit is geen stoornis of diagnose.
Het is ook niet hetzelfde als stress, burn-out, angst of verlegenheid, al kunnen die wel samen voorkomen of elkaar versterken.
Wat ik vaak zie is dat mensen jarenlang gedachten hebben gehad en hier woorden aan hebben gegeven die eigenlijk niet kloppen. Te gevoelig. Niet sterk genoeg. Ik moet me gewoon aanpassen. Die woorden verklaren weinig en leggen vooral (negatieve) nadruk alsof er iets mis is of niet klopt. Hoogsensitiviteit gaat niet over zwakte. Het gaat over de manier waarop jouw systeem informatie verwerkt.
Wat hoogsensitief zijn wel betekent
Hoogsensitiviteit is een aangeboren eigenschap. Ongeveer één op de vijf mensen heeft het. Het betekent dat je systeem fijn besnaard is en subtiele prikkels sneller opmerkt en die diepgaand verwerkt.
Dat gaat onder andere over:
- geluiden, licht, geur, sfeer
- emoties van anderen
- signalen uit je eigen lichaam (honger, dorst, pijn, jeuk etc.)
- sociale verhoudingen en onderstromen
Wat je waarneemt, wordt niet vluchtig geregistreerd, maar zorgvuldig gewogen. Je neemt als het ware eerst even de tijd om te kijken: wat gebeurt hier, wat betekent dit, wat is nu het beste om te doen? Dat wordt ook wel het stop-en-check mechanisme genoemd. Vanaf de buitenkant kan dit lijken op terughoudendheid. Van binnen is het juist een intens actief proces.
Waarom hoogsensitiviteit zoveel energie kost
Die diepgaande verwerking vraagt tijd en (veel) energie. Dat maakt dat veel HSP sneller overprikkeld raken. Dan ontstaan vaak misverstanden. Je hoort of denkt:
- ik ben altijd moe
- ik denk te veel na
- Ik trek dingen me te persoonlijk aan.
Maar dit beschrijft niet de kern. Het beschrijft het gevolg. De kern is dat je meer verwerkt, al die prikkels die tot in detail bij je binnenkomen worden diepgaand verwerkt en dat heeft impact.
In omgevingen waar veel tegelijk gebeurt neem je veel waar, er komen allerlei verschillende vormen van prikkels binnen: licht, sociale verwachtingen, geluid, geur, etc. Denk bijvoorbeeld aan een volle trein of bus waar iemand net iets te dichtbij staat omdat er niet genoeg plaats is, luidruchtig telefoongesprekken worden gevoerd, muziek wordt geluisterd en iemand een frietje eet. Al die informatie vang je op en verwerk je diepgaand tot in elk detail en dat kan heel vermoeiend zijn.
Veelvoorkomende kenmerken van HSP
Hoogsensitiviteit laat zich naar mijn idee niet volledig vangen met een score uit een test of bepaald label of stempel. Het gaat er om hoe jij dingen ervaart in het dagelijks leven, wat je energie kost, wat je raakt en waar je van geniet. Er is dus geen ultieme lijst of ranking van of je HSP bent of niet, wel zijn er patronen die vaak terugkomen. Misschien herken je er een aantal:
- Je voelt emoties intens, zowel prettige als lastige
- Je hebt tijd nodig om ervaringen te laten bezinken en te verwerken
- Drukke of chaotische omgevingen putten je uit
- Je bent sterk afgestemd op anderen en de sfeer in een ruimte
- Je denkt zorgvuldig na voordat je iets zegt of doet
- Je kunt diep geraakt worden door natuur, kunst of betekenisvolle gesprekken
- Jezelf anders voelen of het gevoel hebben er alleen voor te staan
Niet alles hoeft op jou van toepassing te zijn. Hoe hoogsensitiviteit zich uit, wordt mede gevormd door je opvoeding, levenservaringen en de mate waarin je je veilig hebt gevoeld om jezelf te zijn en de ruimte die je hebt ervaren en gekregen om dit te ontdekken..
Waarom herkenning vaak pas later komt
Wat veel HSP gemeen hebben, is dat ze zichzelf pas serieus nemen als het niet meer lukt om door te gaan zoals ze deden. Tot die tijd hebben ze vaak geleerd zich aan te passen, signalen te negeren of (nog) harder hun best te doen.
Terwijl onderzoek laat zien dat HSP juist sterk reageren op hun omgeving. In ondersteunende omstandigheden bloeien ze op. In onveilige of overvragende contexten lopen ze sneller vast.
Het probleem zit zelden in de eigenschap hoogsensitiviteit zelf. Het ontstaat vooral wanneer je langdurig leeft zonder afstemming op wat je echt nodig hebt en dat is niet zo gek, want de kans is groot dat je nooit hebt geleerd of ontdekt hoe dat voor jou werkt.
Geen label, maar een mogelijke verklaring
Hoogsensitiviteit hoeft geen label, stempel of etiket te zijn dat je in een bepaald hokje plaatst of duwt. Voor veel mensen werkt het juist verhelderend als verklaring en herkenning. Niet om alles te verklaren, maar om eindelijk te begrijpen waarom bepaalde patronen die ze al hun hele leven ervaren steeds terugkeren.
Niet: er is iets mis met mij.
Maar: mijn systeem werkt op deze manier.
Dat inzicht alleen al geeft vaak al ruimte. En vaak is dat ook het moment waarop er allerlei vragen opkomen: er gaat een vuurtje aan en je wilt er vooral nog méér over weten.
Wil je dit verder onderzoeken?
Als je na het lezen denkt: hier herken ik iets van, dan is het logisch dat je daar verder bij stil wilt staan. Niet om jezelf in een hokje te plaatsen, maar om beter te begrijpen wat je voelt, wat je nodig hebt en waarom je soms vastloopt.
De HSP-checklist hieronder helpt je om dat voor jezelf helder te krijgen, als een startpunt om te ontdekken hoe jouw sensitiviteit werkt.
Voel bewust, leef voluit
